Strona główna

Raport: Rynek pracy w Polsce i UE

Strona główna

Rola wiedzy we współczesnych społeczeństwach


powrót do spisu

 

Rola wiedzy we współczesnych społeczeństwach

 

         Globalna gospodarka, oparta na wiedzy i technologiach informacyjno-telekomunikacyjnych, wymaga kształtowania nowych umiejętności we wszystkich zawodach, tak tradycyjnych, jak i nowych czy tych, które dopiero powstaną. Posiadanie wiedzy i odpowiednie wykształcenie to dziś dobra najbardziej cenione.

         Jednostka, żyjąc we współczesnym społeczeństwie, przez P.F. Druckera określonym mianem społeczeństwa wiedzy, zdaje sobie bardzo wyraźnie sprawę z olbrzymiego znaczenia kapitału umysłu. To dojście do społeczeństwa wiedzy odbywało się oczywiście etapowo. Dzisiaj więc, jak pisze Drucker, „podstawowy zasób ekonomiczny – „środki produkcji”, jeśli użyć terminu ekonomicznego, nie jest już kapitałem, podobnie zresztą jak nie są nim bogactwa naturalne (ekonomiczna „strefa”) czy „siła robocza”. Tym zasobem jest i będzie wiedza” 26. Ta wiedza jest istotna również dlatego, że człowiek poddał się dyrektywie nieustannego wzrostu, głównie wzrostu produktywności. A pamiętając twierdzenie A. Smitha, że wysoka produktywność wymaga nie tylko wyrafinowanego podziału pracy, lecz również tego, aby się on szybko zmieniał, domyślamy się wielkiej roli wiedzy i edukacji. Tylko nieustanny przyrost wiedzy i wykształcenia pozwoli współczesnemu człowiekowi na zaspokojenie olbrzymiego pragnienia osiągania wzrostu gospodarczego 27. Ten wzrost gospodarczy stał się – jak twierdzi D. Bell – „świeckim wyznaniem wiary w rozwiniętych krajach przemysłowych: źródłem indywidualnych motywacji, podstawą politycznej solidarności, fundamentem mobilizacji społeczeństw dla realizacji wspólnych celów” 28. Stał się wręcz (w pielęgnujących pokój państwach zachodnich) „moralnym ekwiwalentem” wojny. Wiedza nabrała fundamentalnego znaczenia jako źródło innowacji i poznania społecznego. Stała się przepustką do świata władzy. Społeczeństwo współczesne skupia się przede wszystkim na technice i organizacji wiedzy. Dążenie do wiedzy, jej zgłębienia i posiadania jest teraz swoistym wyrazem dążenia człowieka do władzy nad światem materialnym. 

         Ta chęć dominacji nad światem materialnym sprawia, że dla gospodarki podstawowym czynnikiem produkcji staje się – no właśnie – informacja i wiedza. Następuje tym samym stopniowy odwrót od zawodów pracochłonnych do zawodów, które w coraz większym stopniu i w coraz bardziej naturalny sposób wykorzystują narzędzia technik informacyjnych. Możemy mówić o stopniowej dematerializacji pracy 29. Trzeba pamiętać, że ta „zdematerializowana praca” ma charakter unikatowy i najprawdopodobniej najbardziej pożądany, ponieważ jako niezbędnych środków używa wiedzy, czyli zasobu odnawialnego i pomnażanego w procesie zużywania. Możemy w związku z tym śmiało mówić o powstaniu przedsiębiorczości intelektualnej, nakierowanej na tworzenie podstaw materialnego bogactwa z niematerialnej wiedzy. I jak pisze S. Kwiatkowski, „posiadanie wiedzy, a zwłaszcza teoretycznej i praktycznej wiedzy o tym, jak skutecznie uczyć się funkcjonowania w nowoczesnym, nasyconym wiedzą społeczeństwie, jest najlepszą gwarancją wykorzystania potencjału rozwoju, w jaki wyposażyła nas natura” 30.

         Jakkolwiek mechanizmy, dzięki którym edukacja na poziomie wyższym wpływa na społeczny i ekonomiczny rozwój państw, nie są jeszcze w pełni zdiagnozowane (podobnie jak dokładne miary tego wpływu), to można jednak mówić o pewnych ogólnych korzyściach płynących z posiadania wyższego wykształcenia. Te potencjalne korzyści lokują się w sferze prywatnej i publicznej.

 

Potencjalne korzyści z kształcenia na poziomie wyższym

 

SFERY
KORZYŚCI

Prywatna

Publiczna

Ekonomiczne  wyższe płace
 zatrudnienie
 większe oszczędności
 poprawione warunki pracy
 osobista i zawodowa mobilność
 większa produktywność
 narodowy i regionalny rozwój
 zmniejszona zależność od wsparcia finansowego rządu
 zwiększona konsumpcja
 zwiększony potencjał gospodarki opartej o wiedzę
Społeczne  poprawiona jakość życia dla samych siebie i dzieci
 trafniejsze decyzje osobiste i zawodowe
 podwyższony osobisty status
 zwiększone możliwości edukacyjne
 zdrowszy styl życia i dłuższe życie
 demokratyczny udział i zwiększony społeczny consensus
 zrozumienie, że społeczeństwo oparte jest na uczciwości i możliwościach stworzonych dla wszystkich obywateli
 społeczna mobilność
 wyższa jakość edukacji na szczeblu podstawowym i średnim

Źródło: Constructing Knowledge Societies: New Challenges for Tertiary Education, A World Bank Report, Washington, D.C. 2002, s. 81.


         Reasumując, pozycja społeczna i możliwości człowieka zależą obecnie w głównej mierze od jego edukacyjnego wysiłku, a wykształcenie jest często przyczyną zadowolenia w sferze moralnej i zawodowej.

 

 


26  P.F. Drucker, Społeczeństwo pokapitalistyczne, Warszawa 1999, s. 14.
27  Por. K.J. Brozi, Antropologia wartości, Lublin 1994.
28  D. Bell, Kulturowe sprzeczności kapitalizmu, Warszawa 1998, s. 272-273.

29  Por. A.P. Wierzbicki, Megatrendy cywilizacji informacyjnej u progu XXI wieku, [w:] Perspektywy awangardowych dziedzin nauki i technologii do roku 2010, Warszawa 1999.
30  S. Kwiatkowski, Przedsiębiorczość intelektualna, Warszawa 2000.

 

powrót do spisu

 

 

opublikowano: 6 lutego 2006 13:35

Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie
ul. Sucharskiego 2, 35-225 Rzeszów, fax: +48 17 866 12 22
Lista Telefonów Uczelni
Strona głównaDrukujDo góry